N
Batun kafa ƴansandan jihohi (State Police) ya sake zama babban abin tattaunawa a Najeriya bayan Majalisar Dokokin Tarayya ta amince da ci gaba da nazarin ƙudurin dokar da zai bai wa jihohi damar kafa nasu rundunar ƴansanda. Wannan mataki ya biyo bayan ƙara yawaitar matsalolin tsaro kamar garkuwa da mutane, fashi da makami, hare-haren ƴan bindiga da sauran laifuka da ke addabar sassa daban-daban na ƙasar.
Majalisar ta amince da ƙudurin bayan karatu na biyu, inda ta zaɓi amfani da ƙudurin da Shugaba Bola Ahmed Tinubu ya gabatar maimakon wasu ƙudurori da ƴan majalisa suka gabatar tun da farko. Duk da cewa har yanzu dokar ba ta zama aiki ba, batun ya tayar da muhawara tsakanin masu goyon baya da masu adawa da wannan sabon tsari.
Tambayar da mutane da dama ke yi ita ce: Shin menene bambancin ƴansandan jihohi da rundunonin tsaro da wasu gwamnoni suka kafa kamar Amotekun, Hisbah, Ebube Agu, Vigilante da Civilian Joint Task Force (CJTF)? A wannan rahoto, za mu yi bayani dalla-dalla kan abubuwa goma da ya kamata kowa ya sani.
1. Menene Ƴansandan Jihohi?
Ƴansandan jihohi runduna ce ta hukuma da kowace jiha za ta iya kafawa idan aka kammala gyaran kundin tsarin mulkin Najeriya. Za su kasance rundunar 'yan sanda da doka ta amince da ita, wacce za ta gudanar da ayyukan tsaro a cikin iyakokin jihar da ta kafa su.
A halin yanzu, Nigeria Police Force ce kaɗai ke da ikon gudanar da aikin 'yan sanda a duk faɗin Najeriya.
2. Su Waye Rundunonin Tsaron Jihohi?
Tun kafin batun kafa State Police ya taso, jihohi da dama sun kafa ƙungiyoyin tsaro domin taimakawa wajen yaƙi da masu aikata laifuka.
Waɗannan sun haɗa da:
Amotekun
Hisbah
Ebube Agu
Vigilante Groups
Civilian Joint Task Force (CJTF)
Aikinsu shi ne sintiri, tattara bayanan sirri da taimakawa hukumomin tsaro. Amma ba su da cikakken ikon gudanar da aikin 'yan sanda.
3. Bambanci Na Farko: Matsayin Doka
Babban bambanci shi ne cewa ƴansandan jihohi za su kasance rundunar da kundin tsarin mulki ya amince da ita.
Rundunonin sintiri kuwa ana kafa su ne bisa dokokin jihohi ko ƙa'idojin al'umma, don haka ikon su ya fi iyaka.
4. Ikon Kama Masu Laifi
Idan aka kafa ƴansandan jihohi, za su sami ikon:
Kama masu laifi.
Gudanar da bincike.
Tattara shaidu.
Gurfanar da waɗanda ake zargi kamar yadda doka ta tanada.
Amma yawancin rundunonin sintiri idan sun kama wanda ake zargi, suna miƙa shi ga ƴansandan Najeriya domin ci gaba da bincike.
5. Tsarin Gudanarwa
Ƴansandan jihohi za su kasance ƙarƙashin gwamnatin jihar tare da shugabannin runduna, tsarin horo, albashi da dokokin aiki.
A gefe guda, ƙungiyoyin tsaron al'umma suna aiki ne ƙarƙashin hukumomin jiha ko ma'aikatar tsaro ba tare da cikakken tsarin rundunar 'yan sanda ba.
6. Dalilin Da Ake Son Kafa Su
Masu goyon bayan State Police sun bayyana cewa tsarin zai taimaka wajen:
Rage garkuwa da mutane.
Yaƙi da ƴan bindiga.
Inganta tattara bayanan sirri.
Samar da saurin kai ɗauki.
Rage nauyin da ke kan rundunar ƴansandan Tarayya.
Suna kuma cewa jami'an da suka fito daga yankin za su fi sanin al'adun mutane da hanyoyin yankin.
7. Fa'idodin Tsarin
Masana tsaro sun bayyana cewa idan aka aiwatar da tsarin yadda ya kamata, zai kawo fa'idodi da dama.
Daga ciki akwai:
Kusa da al'umma.
Saurin amsa kiran gaggawa.
Ingantaccen haɗin kai tsakanin jami'an tsaro da jama'a.
Rage aikata manyan laifuka.
Kare rayuka da dukiyoyi cikin sauri.
8. Abubuwan Da Ke Jawo Cece-Kuce
Duk da fa'idodin da ake hasashe, akwai damuwa daga wasu ɓangarori.
Wasu na tsoron cewa:
Wasu gwamnoni na iya amfani da rundunar wajen matsa wa abokan hamayyar siyasa lamba.
Wasu jihohi ba za su iya ɗaukar nauyin kuɗin gudanar da rundunar ba.
Ana iya samun cin zarafin iko idan ba a kafa tsarin sa ido mai ƙarfi ba.
Saboda haka masana ke kira da a samar da dokoki masu tsauri domin tabbatar da gaskiya da adalci.
9. Matakan Da Suka Rage Kafin Dokar Ta Fara Aiki
Ko da yake Majalisar Tarayya ta fara nazarin ƙudurin, har yanzu akwai matakai kafin ya zama doka.
Dole ne:
Majalisar Wakilai da Majalisar Dattawa su kammala amincewa da ƙudurin.
Akalla kashi biyu bisa uku na Majalisun Dokokin Jihohi su amince da shi.
Shugaban Ƙasa ya sanya hannu kafin ya fara aiki.
Sai bayan haka ne kowace jiha za ta iya kafa nata rundunar ƴansanda.
10. Shin Ƴansandan Jihohi Za Su Magance Matsalar Tsaro?
Masana sun yi imanin cewa kafa State Police kaɗai ba zai magance matsalar tsaro gaba ɗaya ba.
Sun ce akwai buƙatar:
Samar da isassun kuɗi.
Horar da jami'ai yadda ya kamata.
Inganta kayan aiki.
Tattara bayanan sirri.
Haɗin kai tsakanin gwamnati, jami'an tsaro da al'umma.
Idan aka haɗa waɗannan abubuwa, akwai yiwuwar tsarin ya taimaka wajen rage manyan laifuka da kuma inganta zaman lafiya.
Ra'ayin Jama'a
Ra'ayoyin 'yan Najeriya sun kasu gida biyu. Wasu suna ganin kafa ƴansandan jihohi zai taimaka wajen magance matsalar rashin tsaro da ta daɗe tana addabar ƙasar. Wasu kuma suna ganin ya kamata a fara gyara rundunar ƴansandan Tarayya kafin ƙirƙirar wata sabuwar runduna.
Masu sharhi kan harkokin tsaro sun bayyana cewa abin da zai tabbatar da nasarar wannan tsari shi ne samar da cikakkun dokoki, tsarin sa ido da kuma tabbatar da cewa ba a yi amfani da rundunar wajen cimma muradun siyasa ba.
Kammalawa
Batun kafa ƴansandan jihohi na daga cikin manyan sauye-sauyen da ake shirin yi a tsarin tsaron Najeriya. Duk da cewa jihohi da dama sun riga sun kafa rundunonin sintiri irin su Amotekun, Hisbah, Vigilante da Ebube Agu, waɗannan ba su da cikakken ikon da rundunar ƴansandan jihohi za ta samu idan dokar ta tabbata.
Yayin da Majalisar Dokoki ke ci gaba da nazarin ƙudurin, 'yan Najeriya na sa ido kan matakan da za a ɗauka. Idan aka tsara tsarin cikin adalci, gaskiya da bin doka, masana na ganin zai iya zama wani muhimmin mataki wajen inganta tsaro da kare rayuka da dukiyoyin al'umma a faɗin ƙasar.
